चायामार्गदर्शिका चायानिर्माणम्
आपणस्य चाया गृहस्य चायातः उत्तमा किमर्थं प्रतिभाति?
यतः आपणे चाया बृहत्पात्रे, दिवसपर्यन्तं निर्मीयते, भवान् च एकवारम् एकं चषकं निर्मिमीते। बृहत्पात्रम् उष्णतां समानां धारयति मन्दं च क्वथति, दुग्धं सम्पूर्णसारयुक्तं भवति, प्रायः माहिषम्, पर्णं मुक्तहस्तेन पतति यतः प्रतिचषकं तस्य व्ययः अल्पः, निर्माणात् एकनिमेषाभ्यन्तरे च, क्वथन्ती एव दीयते। अत्र किमपि रहस्यं नास्ति, इतश्च प्रायः सर्वं भवान् अनुकर्तुं शक्नोति।
आपणे स्थितानां प्रायः सर्वेषाम् एषा चिन्ता आगच्छति, अन्तर्जाले च लभ्यमानं प्रायः प्रत्येकम् उत्तरं भवतः मसालान् दूषयति। कारणं प्रायः मसालाः न भवन्ति। कारणं पात्रं, दुग्धम्, उष्णता च।
आपणस्य चाया गृहस्य चायातः उत्तमा किमर्थं प्रतिभाति?
षट् कारणानि, प्रायः महत्त्वक्रमेण।
1. पात्रं बृहत् अस्ति, अतः क्वथनं मृदु
एतदेव महत्तमं कारणम्, एतत् च प्रायः कोऽपि न वदति। विस्तीर्णे गुरुणि पात्रे एकलिटरपरिमितायाः चायायाः उष्णतां धारयितुं शक्तिः भवति। सा मन्दं क्वथति, निरन्तरं मन्दक्वथने तिष्ठति, तलं च न गृह्णाति।
तनुनि लघुपात्रे एकं चषकं सार्धनिमेषे शीतात् तीव्रक्वथनं प्राप्नोति दुग्धं च तले लगति। गृहस्य बह्वीषु चायासु यः ईषद्दग्धः गन्धः आगच्छति, सः एषः एव, एकवारम् आगते च न गच्छति।
आपणस्य पात्रं भवान् क्रेतुं न शक्नोति, किन्तु गृहे यत् गुरुतमं पात्रम् अस्ति तत् प्रयुज्य अग्निं मन्दं धारयितुं शक्नोति।
2. दुग्धं सम्पूर्णसारयुक्तं भवति, प्रायः माहिषम्
स्नेहः स्वादं वहति चायायै च गुरुत्वं ददाति। टोन्ड अथवा सारापहृते दुग्धे चाया तन्वी एव स्थास्यति, यावत्किमपि पर्णं प्रक्षिप्यताम्, अधिकांशानि च कुटुम्बानि तूष्णीं टोन्ड दुग्धं प्रति गतानि, चायायाः हीनतरत्वेन सह तस्य सम्बन्धं च न योजितवन्ति।
माहिषं दुग्धं ततोऽपि घनम्, आपणस्य चायायै तत् गुरुत्वं तदेव ददाति। प्रयुज्यते चेत् पर्णं वर्धयतु; तत् सामान्यां मात्राम् अभिभविष्यति।
3. पर्णं मुक्तहस्तेन पतति
एकस्मिन् चायाचषके पर्णस्य व्ययः द्विरूप्यकात् न्यूनः। आपणिकः एतां गणनां सम्यक् जानाति, तदनुसारं च मात्रां प्रक्षिपति। गृहे जनाः अजानन्तः कार्पण्यं कुर्वन्ति।
प्रतिचषकम् एका पूर्णा चमसिका, प्रायः 3 ग्रामाः, एषा एव आपणस्य मात्रा। यदि भवान् समां चमसिकां प्रक्षिपति चिन्तयति च किमर्थं स्वकीयायाः वर्णः तनुः, तर्हि उत्तरम् एतदेव।
4. दुग्धात् पूर्वं जले क्वथ्यते
प्रत्येकः आपणः एतत् करोति बहूनि च गृहाणि न कुर्वन्ति। सीटीसीकणाः क्वथति शुद्धजले विकसेयुः। दुग्धं पर्णोपरि आवरणं करोति निष्कर्षणं च मन्दं करोति, अतः या चाया आरम्भात् एव दुग्धे स्थिता सा स्ववर्णं कदापि न त्यजति।
प्रथमं जलम्, पूर्णम् एकं निमेषं तीव्रं क्वथनम्, यावत् गाढं न भवति, ततः दुग्धम्।
5. तत्क्षणम् एव दीयते, अत्युष्णा च
आपणे चाया निर्माणात् एकनिमेषाभ्यन्तरे लघुकाचपात्रे निक्षिप्य चतुर्षु निमेषेषु पीयते। गृहे चाया, यावत् भवान् चालनीम् अन्विष्यति, तावत् पात्रे एव तिष्ठति, ततः बृहति चषके शीतला भवति, अर्धं पीत्वा च शीतला जायते।
सीटीसीचाया शीतला भूत्वा वस्तुतः हीनतरा भवति। एषा न कल्पना न च स्मृतिमोहः। लघुकाचपात्राणि एकेन कारणेन एव सन्ति: उष्णानि सन्ति एव समाप्यन्ते।
6. आपणे पर्णं शीघ्रं समाप्यते
आपणः एकदिने द्विदिने वा नूतनं पुटम् उद्घाटयति। भवतः पुटं मासात् आरभ्य मञ्जूषायाम् उद्घाटितं तिष्ठति, कदाचित् मसालापात्रस्य पार्श्वे। चाया मन्दा भवति, सर्वप्रथमं च गन्धः गच्छति।
यत् कारणं नास्ति
पञ्चदशनिमेषान् क्वथनम्। एतत् पुनः पुनः उच्यते एतच्च मिथ्या। दीर्घं क्वथनम् एव चायां तिक्तां करोति, न तीव्राम्। आपणस्य पात्रं मन्दं क्वथति यतः तत् उष्णं धार्यते ततश्च परिवेष्यते, न तु यतः पञ्चदशनिमेषान् पर्णात् निष्कर्षणं क्रियते। तस्मिन् पात्रे प्रक्षिप्तं पर्णम् अन्यत्र इव कतिपयनिमेषेषु एव सिद्धं भवति।
गुप्तः मसालः। अधिकांशाः आपणाः आर्द्रकं प्रक्षिपन्ति, कदाचित् एलाम्, अन्यत् किमपि न। द्वादशमसालमिश्रणं गृहस्य उपाहारगृहस्य च आविष्कारः।
अयःपात्रम्। तत् साहाय्यं करोति, यतः लघुपात्रं चायाम् उष्णां धारयति शीघ्रं च पाययति। किन्तु कार्यम् आकारः करोति, न धातुः।
गृहे आपणसदृशी चाया कथं निर्मातव्या
एकचषकात् अधिकं निर्मिमीताम्। महत्तमः प्रभावः अस्मिन् एकस्मिन् परिवर्तने एव। एकस्य स्थाने द्वे चषके निर्माय अपि उन्नतिः भवति।
- गुरु पात्रम्, अग्निः तीव्रः न, मध्यमः।
- प्रतिचषकम् अर्धचषकं जलम्, प्रतिचषकम् एका पूर्णा चमसिका आसामसीटीसीचायायाः, प्रक्षिपति चेत् च कुट्टितम् आर्द्रकम्।
- पूर्णम् एकं निमेषं तीव्रं क्वथयतु, यावत् जलं वस्तुतः गाढं न भवति।
- प्रतिचषकम् अर्धचषकं सम्पूर्णसारयुक्तं दुग्धं शर्करां च प्रक्षिपतु।
- पुनः मन्दक्वथनम् आनीय द्वित्रिनिमेषान् धारयतु। गाढः आरक्तपिङ्गलः वर्णः जातः चेत् सिद्धम्।
- लघुकाचपात्रेषु गालयतु इदानीमेव च पिबतु।
तथापि सम्यक् न प्रतिभाति चेत् प्रथमं द्वे वस्तुनी परिवर्तयतु, दुग्धं पात्रस्य आकारं च। भेदस्य प्रायः सर्वः भागः तयोः एव।
पठनेन एतावदेव भवति।
यस्याः चायाः इयं सर्वा वार्ता, सा शतग्रामतः एककिलोग्रामपर्यन्तं, समस्ते भारते प्रेष्यते।