ઘરે જ ચા પત્તીમાં ભેળસેળ કેવી રીતે તપાસવી

ચાર તપાસ, ચારેય મફત, અને પહેલી તો ઠંડા પાણીના ગ્લાસમાં બે મિનિટમાં થઈ જાય છે. છૂટી ચામાં ખરી ભેળસેળ મોટે ભાગે ઉમેરેલો રંગ, નિચોવાઈ ગયેલી પત્તી નવી કહીને વેચવી, કે ચા સિવાયનું કંઈક નાખીને વજન વધારવું, આટલી જ હોય છે. આમાંનું દરેક એવી નિશાની છોડે છે જે તમે તમારા પોતાના રસોડામાં જોઈ શકો, અને એના માટે તમારે કોઈની વાત માની લેવાની જરૂર નથી, અમારી પણ નહીં.

ચાની જાહેરાતોમાં ભેળસેળની વાતો ઘણી થાય છે અને એ કેવી રીતે તપાસવી એની સૂચના બહુ ઓછી. આ ઊંધું છે. કોઈ પણ બ્રાન્ડ એવો આરોપ મૂકી શકે કે બાકી બધાની ચા અશુદ્ધ છે; એમાંનું ભાગ્યે જ કોઈ તમને એ કહેશે કે તમારા હાથમાંનું પેકેટ કેવી રીતે તપાસવું, કારણ કે એ જ તપાસ એમના પેકેટને પણ લાગુ પડે છે.

તો તપાસ આ રહી. અમારી ચા પર કરો. અત્યારે તમે જે પીતા હો એના પર કરો.

ભારતમાં ચા પત્તીમાં ખરેખર ભેળસેળ થાય છે?

ક્યારેક, અને એને ઉડાડી દેવાને બદલે કે એના પર માલ વેચવાને બદલે, “ક્યારેક”નો અર્થ શું છે એ બાબતે ચોક્કસ હોવું જરૂરી છે.

છૂટી ચામાં ભેળસેળ ખરો અને નોંધાયેલો ગુનો છે, અને ખાદ્ય સલામતી અને ધોરણ ધારો એને ગુનો જ ગણે છે. એફએસએસએઆઈનાં ધોરણો હેઠળ ચા “બહારના પદાર્થ, ઉમેરેલા રંગ અને હાનિકારક તત્ત્વોથી મુક્ત” હોવી જોઈએ, અને ચામાં કોઈ પણ માત્રામાં કૃત્રિમ રંગ મંજૂર નથી. આ ધૂંધળો વિસ્તાર નથી અને દરેકની પોતાની રીતનો સવાલ પણ નથી: ચામાં રંગ ગેરકાયદેસર છે.

વ્યવહારમાં એનો અર્થ એ કે આ ગુનો, લેબલ, બેચ કોડ અને એફએસએસએઆઈ લાઇસન્સ નંબરવાળી કોઈ વસ્તુ કરતાં કેટલાય ગણો વધારે, એ ચામાં થાય છે જે બ્રાન્ડ વગરની, સીલ વગરની, કોથળામાંથી વજન કરીને છૂટી વેચાય છે. જોખમ બજારના તળિયે બેઠું છે, આખા બજારમાં ફેલાયેલું નથી. જે બ્રાન્ડ તમને એમ કહે છે કે આખો ઉદ્યોગ તમને ઝેર પિવડાવે છે, તે ખાદ્ય સલામતીની એવી કટોકટીનું વર્ણન કરે છે જેમાં આસામની દરેક ફેક્ટરીમાં તપાસ અધિકારીઓ બેઠા હોત, અને એની જાણ એ એફએસએસએઆઈને કરવાને બદલે જાહેરાતના લખાણમાં કરે છે.

તપાસ 1: ઠંડા પાણીની તપાસ

આના પર વાપરેલી બે મિનિટ સૌથી કામની છે, અને ઉમેરેલો રંગ આ જ તપાસમાં પકડાય છે.

1. ચોખ્ખા કાચના ગ્લાસમાં ઠંડું પાણી ભરો. ઠંડું, નવશેકું નહીં.
2. એમાં એક ચમચી સૂકી ચા પત્તી નાખો.
3. બે મિનિટ એને અડ્યા વગર જોયા કરો.

સારી ચા શું કરે છે: શરૂઆતમાં લગભગ કંઈ નહીં. ખરી ચાને પોતાનો રંગ છોડવા ગરમી જોઈએ. એક-બે મિનિટ પછી દાણાની નીચે આછા સોનેરી રંગની ધીમી, ઝાંખી લહેર ઊતરતી દેખાશે, અને પાણી મોટે ભાગે ચોખ્ખું જ રહેશે.

ઉમેરેલો રંગ શું કરે છે: એ ઊતરી જાય છે. દાણા પરથી તરત રંગની લકીરો છૂટે છે અને દેખાય એવી ધારાઓમાં નીચે બેસે છે, અને બે મિનિટની અંદર ગ્લાસ રંગાઈ જાય છે. રંગ ઓરડાના તાપમાને પાણીમાં ઓગળે છે; ચા ઓગળતી નથી, અથવા એવું દેખાય એટલી હદે તો નહીં જ.

દાણા નરમ પણ ન થયા હોય અને પાણી રંગાઈ ગયું હોય, તો તમે જે જુઓ છો તે ઉમેરેલું છે.

તપાસ 2: ભીના ટિશ્યુની તપાસ

એ જ સિદ્ધાંત, અને એમાં પુરાવો હાથમાં પકડી શકાય એવો બને છે.

1. સાદો સફેદ ટિશ્યુ કે રસોડાનો કાગળ ભીનો કરો.
2. ભીના ભાગ પર ચપટી સૂકી ચા ભભરાવો.
3. એક મિનિટ રાહ જુઓ, પછી દાણા ખંખેરી નાખો.

ચોખ્ખી ચા કાગળ પર લગભગ કોઈ નિશાન છોડતી નથી, બહુ બહુ તો દાણો પડ્યો હતો ત્યાં આછો ભીનો કથ્થઈ ડાઘ. ઉમેરેલો રંગ સ્પષ્ટ ડાઘ છોડે છે, ઘણી વાર નારંગી કે લાલાશ પડતા કથ્થઈ, બરાબર દાણા જ્યાં હતા એ આકારમાં.

ભીની ચા થોડી આંગળી અને અંગૂઠા વચ્ચે ઘસવાથી પણ એ જ કામ થાય છે. તમારી આંગળીનાં ટેરવાં રંગાઈને પાછાં આવે, તો એ ચા નથી ઊતરી રહી.

તપાસ 3: નિચોવાઈ ગયેલી પત્તીની તપાસ

આમાં રંગ કરતાં વધારે સૂક્ષ્મ અને વધારે સામાન્ય છેતરપિંડી પકડાય છે: એક વાર બની ચૂકેલી, પછી સૂકવેલી, ક્યારેક ફરી રંગેલી, અને ફરી વેચેલી ચા.

નિચોવાઈ ગયેલી પત્તી પાસે જે હતું એ મોટા ભાગનું આપી ચૂકી છે. તમે ચાખો એ પહેલાં જ, હાથે અને નાકે વર્તાય એવી રીતે એ નવી ચા કરતાં જુદી વર્તે છે.

છેલ્લી હરોળ પર લોકો કદી નજર નાખતા નથી. ગળણીમાં ગળાયેલી પત્તી કાઢીને જુઓ. સારી આસામ સીટીસી તાંબા જેવો, લાલાશ પડતો કથ્થઈ કૂચો છોડે છે. જે પત્તીએ તમને પાતળો કપ આપ્યો અને ભૂખરી, નિર્જીવ પડી છે, તે તમારા સુધી પહોંચી એ પહેલાં જ થાકેલી હતી.

તપાસ 4: તરવાની અને કરકરાની તપાસ

વજન વધારવા માટે થતી સૌથી બરછટ ભેળસેળ માટે: ચા સિવાયનું કંઈક નાખી દેવું. છૂટી, બ્રાન્ડ વગરની ચામાં રેતી, માટી, લોખંડનો ભૂકો અને લાકડાનો વહેર, બધું નોંધાયેલું છે.

એક ચમચી ચા પાણીના ગ્લાસમાં હલાવીને બેસવા દો. ચાના દાણા ધીમે ધીમે ભીના થાય છે અને મોટા ભાગના તરતા રહે છે કે હળવેથી નીચે બેસે છે. રેતી અને માટી સીધી તળિયે પડે છે અને ત્યાં ચાથી અલગ, કરકરા થર તરીકે બેસી રહે છે, જે ગ્લાસની બહારથી જ દેખાય છે.

લોખંડના ભૂકા માટે, રકાબીમાં સૂકી ચા લઈને એની બહારની બાજુએ લોહચુંબક ફેરવો. એની પાછળ કંઈ આવવું ન જોઈએ.

સીલ કરેલા બ્રાન્ડેડ પેકેટમાં આમાંનું કંઈ મળે એવી શક્યતા ઓછી છે. કોથળામાંથી છૂટી ચા લેતા હો, તો આ જાણવા જેવું છે.

આ તપાસ તમને શું નથી કહી શકતી?

મર્યાદા વિશે પ્રામાણિક રહેવું જરૂરી છે, કારણ કે તપાસને એ છે એના કરતાં મોટી કરીને રજૂ કરો એટલે એ પોતે જ જાહેરાત બની જાય છે.

આમાંની એકેય તપાસ જંતુનાશકનો અંશ, ભારે ધાતુ કે સૂક્ષ્મજીવોનું પ્રદૂષણ પકડતી નથી. એના માટે પ્રયોગશાળા જોઈએ, અને એટલે જ પેકેટ પરનો એફએસએસએઆઈ લાઇસન્સ નંબર અને બેચ કોડ રસોડાની કોઈ પણ તપાસ કરતાં વધારે કિંમતી છે. અમારો દરેક પેકેટ પર છે; તમે જે પણ બ્રાન્ડ લો એ છાપે છે કે નહીં તે જોજો.

એમાંની એકેય ગુણવત્તા પણ માપતી નથી. ચા સાવ શુદ્ધ હોય અને છતાં ખરાબ કપ આપે: પાતળી, સપાટ, વધારે પડતા ભૂકાવાળી, દૂધવાળી ચા માટે ખોટી ગ્રેડની. શુદ્ધતા એ પાયો છે, છત નહીં. ચા ખરેખર સારી છે કે નહીં એ પારખવું એ જુદી કસરત છે, અને એ કપમાં થાય છે.

પેકેટ તપાસમાં નાપાસ થાય તો શું કરવું?

પેકેટ, બેચ કોડ અને બિલ સાચવી રાખો. ફરિયાદ એફએસએસએઆઈને એના ફૂડ સેફ્ટી કનેક્ટ પોર્ટલ કે એપ મારફતે કરાય છે, અથવા સીધી તમારા વિસ્તારના ફૂડ સેફ્ટી ઓફિસરને. નમૂના લેવાની, જપ્ત કરવાની અને કેસ ચલાવવાની સત્તા રાજ્યના ખાદ્ય સલામતી તંત્ર પાસે છે: દરેક જિલ્લા માટે એક નિયુક્ત અધિકારી, અને એમની નીચે ફૂડ સેફ્ટી ઓફિસરો. જે બ્રાન્ડે ખરેખર ભેળસેળવાળી ચા વેચી હોય એની ફરિયાદ કરવાની હોય, કોમેન્ટમાં એની સાથે દલીલ કરવાની નહીં.

ટૂંકમાં

• ઠંડા પાણીની તપાસ: બે મિનિટમાં ઊતરી જતો રંગ ઉમેરેલો છે. ખરી ચાને ગરમી જોઈએ.
• ભીના ટિશ્યુની તપાસ: ચોખ્ખી ચા કાગળ પર ભાગ્યે જ નિશાન છોડે છે; રંગ ડાઘ પાડે છે.
• નિચોવાઈ ગયેલી પત્તી: સૂકી હોય ત્યારે ભૂકો થાય, મહેક નહીંવત્, ઊતરે પાતળી, અને તાંબા જેવા કૂચાને બદલે ભૂખરો કૂચો છોડે.
• કરકરાની તપાસ: રેતી અને માટી અલગ થર તરીકે બેસે છે. લોહચુંબક પાછળ કંઈ આવવું ન જોઈએ.
• રસોડાની કોઈ તપાસ જંતુનાશક કે ધાતુ પકડતી નથી. પેકેટ પરનો એફએસએસએઆઈ નંબર અને બેચ કોડ એથી વધારે મહત્ત્વના છે.
• શુદ્ધ હોવું અને સારું હોવું એક વાત નથી. શુદ્ધતા એ પાયો છે.
• આ બધું અમારા પેકેટ પર પણ કરો. આ છાપવાનો હેતુ જ એ છે.